Cahit Kayra'nın Ardından - Maliye Müfettişleri

142 Yıllık Tarihinde Maliye Müfettişleri
Maliye Müfettişleri
İçeriğe git
Etkinlikler > Yazılı Belgeler
Cahit Kayra’nın Ardından: Güle Güle Asırlık Mülkiyeli, Hep Genç Maliye Müfettiş Muavini
Kamil Karatepe*

Yaşayan en kıdemli Mülkiyeliler Birliği üyesi Cahit Kayra Abimizi yitirdik. Cumhuriyet, Mülkiyeliler ve Maliye Müfettişleri için büyük kayıp. O, denetim, yönetim ve siyaset kurumlarının bütün kadrolarında görev yaptı: Müfettişlik, Bürokratlık ve Bakanlık. Hepsi geçiciydi. Kalıcı olan Mülkiyelilik ve Maliye Müfettiş Muavinliği oldu. Yüz yılı aşan ömründe ilkeleri, çalışkanlığı ve disiplininin gerisinde iki kurum yatıyordu: Mülkiye, Siyasal Bilgiler Fakültesi ve Maliye Teftiş Kurulu Okulu. O bütün hayatı boyunca Mülkiyeli ve Maliye Müfettiş Muavini kaldı, eserlerini bu kurumlardan aldığı değerler ile yarattı. Ve bu kurumlardan aldığı ilkelerden hiç taviz vermedi, hep yaşattı.

Cahit Kayra, meslek yaşamında ne kadar kararlı, tavizsiz ve katı ise, özel yaşamında o kadar mütevazı ve sevecendi. Meslek hayatında bütün görevleri hakkıyla yürüttü. Siyasi iklimin değiştiği dönemlerde dahi hiç yılmadı, geri çekilmedi. Hep mücadele etti. Bu anlamda yaşamı, bir savaş değil, adeta meydan savaşları zinciri oldu. Ne hayata küstü, ne de dostlarına. Hep espiri ve nüktedanlık yaptı, hayatla adeta dalga geçti. Büyük bir ermişti o. Ve büyük çelebi insan. Nasrettin Hoca yaşasaydı eğer kıskançlık duyardı kesin.

Hep ilkeli, kararlı, azimli ve çalışkan bir Mülkiyeli ve Maliye Müfettiş Muavini idi, ömrünün sonuna kadar. Bir Cumhuriyet çocuğuydu. Temel ilkeleri özgürlük, eşitlik, laiklik, kamu yararı ve hukuka bağlılık oldu. Yaşamına egemen olan ilkeler ve halkına olan sevgi ve bağlılığı asırlık yaşamının enerjiyi kaynağıydı. Tam yüz dört yıl sürdü, Cumhuriyet değerlerine bağlı, müfettiş muavini enerjisi ve çalışkanlığı. Kamu yararı, toplumsal çıkarları savunmaktan hiç ayrılmadı. Bu ilkeleri yalnızca savunmadı, onlar için savaştı.

Bir yüzyılı geçen yaşamında bakan, bürokrat ve müfettiş olarak büyük işlere imza attı. Mülkiye ve Maliye Müfettişleri adına topluma büyük değerler kattı. 104 yaşına kadar yorulmak bilmeksizin üretmesinin temelinde, Cumhuriyetin en büyük, en önemli ve değerli kurumlarından almış olduğu ilkeler ve çalışma disiplini oldu. Sayısı elliye yaklaşan eserlerinin çoğunluğunu hayatının ikinci yarısında, çok büyük çoğunluğunu ise seksen yaşından sonra yazdı. Hepimize örnek oldu. Yüz dört yıllık müfettiş muaviniydi. Bakanlığa, bürokratlığa, hatta müfettişliğe hiç özenmedi. Hep müfettiş muavini kaldı, yorulmak nedir bilmeden hep çalıştı.

Okulu ve meslek eğitiminin tohumları bütün yaşamında hep yeni sürgünler verdi. Eser değil, eserler yarattı. Üç yıllık Mülkiye’den sonra kazandığı Maliye Müfettiş Yardımcılığı eğitimini kendi kendine hayatı boyunca hep sürdürdü. Kendisine hep yeni görevler verdi, merkezde hiç kalmadı, at sırtından hiç inmedi. Anadolu’da yolu hep, yolu izi yok ilçelere düştü. Ve hep düşlerinin peşinden koştu. Turneler yaptı, soruşturma, inceleme, cevaplı rapor, genel durum raporu ve basit (kısa, özlü) raporlar yazdı halkına. Araştırma, inceleme, öykü, fıkra ve şiir… Müfettiş muavinliğini hep severek yaptı.  Ve Maliye Müfettiş Muavinliği ünvanı en çok O’na yakıştı.

Bürokrasi de siyaset de O’nun için yalnızca, topluma ve ülkeye hizmet için yapılacak işler idi. İşsize iş, yoksula aş için. Ve kimsesizlerin kimsesi olan Cumhuriyet’e, halka hizmetti yalnızca. Başkaca hiçbir şey değil. Makamlar, koltuklar, hepsi birer ahşap eserdi, O’nun için. Bu gün var, yarın yok. Asıl olan, halka, kamuya hizmetti.

Eserlerinin hayat bulmasında en büyük teşvik, nüktedanlığı ve parlak zekâsını bilen ve mutlaka yazması gerektiğine inanan ve onu yazma serüveninin içine çeken bir başka eşsiz Mülkiyeli, Maliye Müfettişi ve şair Cemal Süreya idi. Cemal Süreya’nın şiirleri, dergileri,  çevirileri ve bütün eserleri şapkasında çiçeklerdi. Cahit Kayra’nın eserleri ise zekâsından fışkıran gün yüzü görmemiş fıkralardaki lezzet, topluma ve tarihe karşı duyulan yüksek sorumlulukla yazılmış birer tutanaktı. Tarafsız/objektif, kısa/özlü ve keskin.

1938 Kuşağı, Yakın Doğu ve Irak Petrolleri, Sevr, Varlık Vergisi ve daha niceleri, Anadolu’da at sırtında yollarda yolculuk ve han misali odaların karanlık gecelerinde elektrik yok, gaz lambalarının ışığında değil gölgelerinde yazılmış birer soruşturma raporlarıdır. Ve cevaplı raporlardır, dairelerin teftişlerinde aksayan işlerin düzeltilmesi ve tekrara düşülmemesi için yapılan birer uyarı. Yanlışlık varsa önce düzeltilecek, değilse gerekçesi yazılacak ve mutlak açıklama yapılacak. Bir daha yapılmayacağına dair söz değil yemin verilecek. Eserlerinin tamamı, bir yurttaş duyarlılığı ve Cumhuriyet sorumluluğu taşıdı.

İstanbul’un Merdivenlerinden, Bodrum’a Mavi Bir Yolculuk’tur onun için yazmak. Bir hayat. Telefon Defteri ve Marjinal Şiir Teorileri, dostlarına, soyadındaki iki “Y” harfinden birini iddiada kaybetmiş şair muavini Cemal Süreya’ya bir ithaf. Kadıköy, Vaniköy, Çangelköy’de Bilgeler ve Balıklar ile sohbet. Sümbül Dağı’nın Karları’nın üzerinde bir “Bebek”tir Cahit Kayra. O’nun için yaşam, bazen Romantik Bir Karga’nın ağzından seslenmek, bazen de Kırmızı Kedi olmaktır evinin köşesinde pencereden gelen güneşin sıcaklığında kıvrılmış, gözünü açamamak. Mizah ustası ve hastasıdır O. En başta çuvaldızı kendisine hak görür, sonra dostlarına iğne ve muhabbettir yazmak. Derin değil en derinlerinden bir lezzettir, onlarla sohbet. Bir ömür hiç bitmedi, bitmeyecek.

O ne Hakkâri turnesinde yemek ve yatacak yeri sorun etti, ne de bürokrat olup yurdun kalkınması için ülkeden ülkeye koşup, kapı kapı dolaşıp borç aramayı. Irak’ta petrol paylarıyla ilgili yapılan müzakerelerle ilgili dönemin Maliye Bakanına ulaşamamayı, görüşememeyi ve anlatamamayı da hiç şikâyet konusu yapmadı. Sadece yazdı, Kara Kaplı Defterine. Kendisinin ve tarihin defterine, not değil notlar ve dipnotlar düştü. Yazdı. Tam yüz dört yıl yazdı. Yazdı ve okudu, okudu ve yazdı. Bir müfettiş muavini coşkusu ve enerjisiyle.

Başka bir aşk istemezdi O. Çünkü bütün kalbiyle vatan için, halkı için çalıştı. Hiç durmadı. Mülkiyeli ve müfettiş muavinliğini hep sürdürdü. Onun için hayat, Hakkâri’den yola çıkıp Edirne’de maliye veznesinde önce sayım yapmak, sonra puantaj, karşılaştırmalı denetim ve yeni observasyon/bulgular keşfetmektir, maliyenin küçük ambar ve büyük ambar kayıtlarından. Bu nedenle, yüz dört yıllık ömrünün yalnızca üç yılında değil, tam seksen iki yılında müfettiş muavinliği yaptı. Ömrü Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinde geçti. Muavinliği ömrü boyunca hiç bitmedi, hep sürdü. Aşkla, şevkle, heyecanla çalıştı. Ve Müfettiş Muavinliği O’na hep çok yakıştı.

Ağabeyimiz ve Üstadımız Cahit Kayra, araştırma ve incelemeden, anılara, fıkra, roman ve öykülere imza attı. Üçü, beşi değil tam kırkbeşibiryerde eser bıraktı. Muavinleri ve Kardeşleri olarak bize düşen ise başta yazmaya başlayıp da bitiremediği eserleri tamamlamak, sonra O’nun birinci kaynak olarak yazdığı eserlerden, Cumhuriyet için yeni eserler üretmektir.

Üstadımız, Ağabeyimiz Cahit Kayra, bizlere kamu için çalışmanın ve doğrular için savaşmanın en büyük değer ve güç olduğunu miras bıraktı. Dün aramızdaydı ve bugün de aramızda, eserleriyle. Varlığı yanımızda değil yanı başımızda. Başucumuzda bir rehber. İlkeleri ve duruşuyla, gönlümüzde, aklımızda ve bütün içtenlik ve sıcaklığıyla kalbimizde.

Güle Güle Ağabeyim, Üstadım, meslektaşım, büyük entelektüel, kafa işçisi. Asırlık Mülkiyelilerin ve Maliye Müfettişlerinin en kıdemli ve hep genç Muavini. Işıklar içinde, dinginlik içinde uyu. Seni yalnızca meslektaş ve kardeşlerin değil bütün değerbilir yurttaşların hiç unutmayacak, hep özleyecek ve saygıyla anacağız.

(*) Maliye Başmüfettişi, Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yönetim Kurulu  (2004-2008) Üyesi.
Bu yazı https://mulkiyehaber.net/cahit-kayranin-ardindan-gule-gule-asirlik-mulkiyeli-hep-genc-maliye-mufettis-muavini/ sitesinde yayınlanmıştır.
MALİYE TEFTİŞ KURULU
Maliye Teftiş Kurulu, bir kariyer, bir ayrıcalık, bir yaşam biçimi, bir ilke ve değerler bütünü olan Maliye Müfettişlerinin ocağı
E. Maliye Başmüfettişi Eser Sevinç tarafından hazırlanmıştır.
MALİYE MÜFETTİŞLİĞİ
Maliye Müfettişi genel, katma ve özel bütçeli dairelerde fonlar, döner sermayeli kuruluşlar, kuruluş ve statüsü ne olursa olsun sermayenin en az yarısı devlete ait kuruluşlar ile bu daire ve kuruluşların birlikte veya ayrı ayrı sermayelerinin en az yarısına iştiraki olan kuruluşları teftiş eden ve bir çok Kanunda sayılan diğer görevleri yapmakla yükümlü olan merkezi denetim elemanı.
İçeriğe dön